Білім беру бағдарламасының мақсаты электр желілерін басқарудың зияткерлік жүйесін автоматтандыруды енгізуге және энергетика мен цифрлық технологиялар торабындағы энергиямен жабдықтау міндеттерін шешуге қабілетті цифрлық коммуникациялар саласындағы жетекші ғылыми-техникалық мамандарды даярлау болып табылады.

Білім беру бағдарламасының міндеттері:

• Зерттеу және энергетикалық компаниялар мен АТ-құрылымдарының бөлімшелерінде жұмыс істеу үшін мамандар даярлау, өндірісті цифрлық басқару;
• Электр желілерін басқарудың зияткерлік жүйелерін, электр энергетикасындағы басқару процестерін автоматтандыру құралдарын, басқару жүйелерінің бағдарламалық құралдарын, электрмен жабдықтау жүйесінде ABB, SCADA көмегімен логикалық контроллерлерді бағдарламалауды, электр жүйелерінің қауіпсіздігін, электр жетектерін басқарудың цифрлық жүйелерін, сондай-ақ энергетикадағы энергия үнемдейтін және ресурс үнемдейтін технологияларды игеру;
• Электр жабдықтарын пайдалану және диагностикалау, энергетика жүйелерін есептеу және жобалау, энергетикалық жүйелерді модельдеу және жобалауды автоматтандыру үшін қолданбалы бағдарламаларды пайдалану дағдыларын меңгеру, энергиямен жабдықтауды есептеу әдістерін пайдалану, электр энергетикалық қондырғылардың электр энергиясын тұтынуы бойынша есептеулер жүргізу, электр энергиясын тұтынуды есепке алу, әртүрлі электр жабдықтарындағы энергия шығынын есептеу.

Білім беру бағдарламасы түлегінің негізгі құзыреттері:

1. Кәсіби және техникалық құзыреттер:

• Салалық бағдарламалық қамтамасыз етуді жобалау және әзірлеу — электр энергетикалық кешеннің технологиялық процестерін автоматтандыру үшін қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз етуді жасау, тестілеу және жаңғырту қабілеті;
• Интеллектуалды басқару жүйелерін интеграциялау (Smart Grid) — «ақылды» электр желілерін, деректерді жинаудың автоматтандырылған жүйелерін және энергия ресурстарын бөлуді оңтайландыру үшін болжамды талдау алгоритмдерін жобалау және әкімшілендіру дағдылары;
• SCADA жүйелерін әзірлеу және ПЛК-мен жұмыс істеу — өнеркәсіптік логикалық контроллерлерді бағдарламалау және электрмен жабдықтау құрылымында қазіргі SCADA-жүйелер базасында диспетчерлік басқаруды интеграциялау тәжірибесі.

2. Инженерия және ғылыми-зерттеу қызметі:

• Энергия жүйелерін математикалық модельдеу — күрделі көп байланысты электр энергетикалық жүйелердің қалыптасқан және өтпелі жұмыс режимдерін есептеудің жаңа математикалық модельдерін, алгоритмдері мен әдістерін әзірлеу;
• Жасанды интеллектіні қолдану және болжамды талдау — жабдықтарға алдын ала қызмет көрсету (турбиналардың, трансформаторлардың тозуын бағалау) және электр тұтынуды қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді болжау үшін нейрожелілік модельдерді зерттеу және оқыту;
• Энергетикадағы деректерді талдау және Big Data — желідегі жасырын заңдылықтар мен ауытқуларды анықтау үшін зияткерлік есептеу құралдарынан (WAMS, PMU) келіп түсетін деректердің үлкен массивтерін өңдеу әдістерін зерттеу;
• Сындарлы инфрақұрылымды қорғау — өнеркәсіптік хаттамалардың осалдықтарын зерттеу және отын-энергетикалық кешеннің (ОЭК) ақпараттық жүйелерінің киберқауіпсіздігін қамтамасыз етудің жаңа әдістерін әзірлеу.

3. Әлеуметтік-коммуникативтік және басқарушылық құзыреттер:

• Пәнаралық өзара іс-қимыл — екі тараптың техникалық тапсырмаларды нақты түсінуін қамтамасыз ете отырып, «классикалық» инженер-энергетиктер мен IT-әзірлеушілер арасында байланыстырушы буын және тиімді аудармашы болу қабілеті;
• Шет тілдеріндегі кәсіби коммуникация — іскерлік келіссөздер жүргізуге, халықаралық стандарттарды (мысалы, МЭК/IEC) зерделеуге және жабдықтар мен бағдарламалық қамтамасыз етудің шетелдік жеткізушілерімен бірлескен жобаларды үйлестіруге мүмкіндік беретін деңгейде ағылшын тілін меңгеру;
• Көшбасшылық және командалық жұмыс — кросс-функционалдық жобалау командаларын қалыптастыру, өкілеттіктерді беру, қызметкерлерді уәждеу және жанжалды жағдайларды тиімді шешу дағдылары;
• Корпоративтік және әлеуметтік жауапкершілік — қоғамның энергетикалық және экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі цифрландыру рөлін түсіну, аса маңызды мемлекеттік объектілерді басқару кезінде кәсіби этиканы сақтау.

Кәсіби қызметінің объектілері:

1. Бағдарламалық-аппараттық және ақпараттық кешендер:

• АБЖ ТП және SCADA-жүйелері — технологиялық процестерді басқарудың және электр станциялары мен қосалқы станцияларды диспетчерлік бақылаудың автоматтандырылған жүйелері;
• ЭЕК АИАЖ (AMR/AMI) — «ақылды» есептеуіштерді (Smart Meters) қоса алғанда, электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған ақпараттық-өлшеу жүйелері;
• Цифрлық егіздер (Digital Twins) — генераторлардың, электр желілері мен қосалқы станциялардың жұмысын модельдеуге арналған виртуалды компьютерлік модельдер;
• WAMS/PMU — өтпелі режимдердің мониторинг жүйелері және энергия жүйелерінде синхронды векторлық өлшеу құрылғылары.

2. Энергетиканың өндірістік және желілік объектілері:

• Интеллектуалды электр желілері (Smart Grid) — цифрлық бейімделген автоматика және релелік қорғау құрылғыларымен жабдықталған тарату және магистральдық желілер;
• Цифрлық қосалқы станциялар (Digital Substations) — халықаралық стандарттар негізінде жұмыс істейтін жоғары автоматтандырылған қосалқы станциялар (МЭК 61850);
• Генерация объектілері (ЖЭК-ті қоса алғанда) — жылу, су және атом электр станциялары, сондай-ақ цифрлық басқару жүйелері арқылы жалпы желіге интеграцияланған жел және күн парктері.

3. Деректерді басқару және киберқауіпсіздік жүйелері:

• Сындарлы ақпараттық инфрақұрылым — кибершабуылдардан қорғауды талап ететін энергетикалық компаниялардың корпоративтік және технологиялық желілері;
• Бұлтты платформалар және Big Data — серверлік инфрақұрылым және энергия объектілерінің датчиктерінен келіп түсетін ақпараттың үлкен массивтерін жинауға, өңдеуге және талдауға арналған деректер қоймалары;
• Болжамды талдау жүйелері — жабдыққа алдын ала қызмет көрсетуге және жүктемені жоспарлауға арналған машиналық оқыту және жасанды интеллект алгоритмдері (Forecasting/Predictive Maintenance).

4. Ұйымдық-басқару және ғылыми-білім беру құрылымдары:

• Диспетчерлік орталықтар — Бірыңғай электр энергетикалық жүйенің жүйелік операторы (мысалы, Қазақстандағы KEGOC), өңірлік электр желілік компаниялар (ӨЭК) және қалалық тарату желілері;
• R&D орталықтары мен жобалау институттары — отын-энергетикалық кешеннің цифрлық трансформациясын жобалаумен және салалық IT-шешімдерді әзірлеумен айналысатын ғылыми-зерттеу ұйымдары;
• Білім беру ұйымдары — жоғары оқу орындары мен колледждер (магистратураның ғылыми-педагогикалық траекториясы жағдайында).

Кәсіби практика және жұмысқа орналастыру:

«Қазақстан Республикасының Ұлттық Инженерлік академиясы» РҚБ, Қ.И. Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті, «IT Project Company» ЖШС, «КомИнжиниринг» ЖШС.

• KEGOC (Қазақстан БЭЖ жүйелік операторы) — Бас диспетчерлік орталық, Ұлттық желі;
• Самұрық-Энерго (АлЭС, Мойнақ ГЭС, Шардара ГЭС және т.б.);
• Өңірлік электр желілік компаниялар (АЖК, ЭЭСК, ОАЭК және т.б.);
• IT-интеграторлар және автоматтандыру жүйелерін әзірлеушілер (Schneider Electric Қазақстан, Siemens Қазақстан, Honeywell, жергілікті IT-компаниялар).

Оқытудың негізгі нәтижелері:

РО 1: Ғылыми талдау және әдіснама

• Ғылыми танымның қазіргі заманғы әдіснамаларын, жүйелі талдауды және математикалық модельдеу әдістерін пайдалана отырып, IT және электр энергетикасы торабында күрделі ғылыми-зерттеу және қолданбалы міндеттерді тұжырымдау және шешу.

РО 2: ТП АБЖ әзірлеу және ықпалдастыру

• Электр станциялары мен қосалқы станциялардағы технологиялық процестерді басқаруға арналған автоматтандырылған басқару жүйелерін (ТП АБЖ), SCADA-жүйелер мен диспетчерлік кешендерді жобалау, бағдарламалау және енгізу.

РО 3: Smart Grid және цифрлық қосалқы станциялар инжинирингі

• Деректерді берудің халықаралық стандарттарын (МЭК 61850-ді қоса алғанда) және үндестірілген векторлық өлшеу құрылғыларын (PMU/WAMS) пайдалана отырып, зияткерлік энергия жүйелерінің (Smart Grid) және цифрлық қосалқы станциялардың элементтерін әзірлеу және жаңғырту.

РО 4: Энергетикадағы үлкен деректер мен жасанды интеллектіні талдау

• Электр жүктемелерінің кестелерін болжау, желінің жұмыс режимдерін оңтайландыру және энергия жабдықтарына болжамды қызмет көрсету (Predictive Maintenance) үшін машиналық оқыту, жасанды интеллект және Big Data технологияларының алгоритмдерін қолдану.

РО 5: Күрделі инфрақұрылымның киберқауіпсіздігі

• Қауіпсіздік аудитін жүргізу, осалдықтарды анықтау және отын-энергетикалық кешен кәсіпорындарының сындарлы ақпараттық инфрақұрылымын сыртқы және ішкі киберқауіптерден қорғау жүйелерін құру.

РО 6: Цифрландыру жобаларын басқару

• Энергетикалық компанияларды цифрлық трансформациялау процесінде пәнаралық жобалау командаларын басқару, IT-енгізудің техникалық-экономикалық негіздемесін (ТЭН) жүзеге асыру, тәуекелдерді және жобалардың бюджетін басқару.

РО 7: Коммуникация және академиялық хат

• Өзінің ғылыми және инженерлік ізденістерінің нәтижелерін мемлекеттік, орыс және ағылшын тілдерінде ғылыми-техникалық есептер, патенттер және рецензияланатын халықаралық басылымдарда (Scopus/Web of Science) жарияланымдар түрінде таныстыру.

РО 8: Педагогикалық қызмет және өзін-өзі дамыту

• IT және инженерлік пәндер бойынша жоғары және орта арнаулы оқу орындарында оқытушылық қызметті жүргізу, үздіксіз кәсіптік оқыту траекториясын (Lifelong Learning) дербес құру.

Жұмыс берушілер тізімі: